Olej w silniku pracuje w temperaturze, która często przekracza 100°C, i z każdym kilometrem traci dodatki chroniące silnik. Na bagnecie długo wygląda przyzwoicie, więc łatwo uznać, że jeszcze wytrzyma. Tymczasem wymiana oleju kosztuje ułamek tego, co remont silnika zatartego na zużytym oleju. Poniżej wyjaśniamy, co olej robi w silniku, dlaczego się zużywa i kiedy wymieniać olej, żeby nie przepłacić.
Co olej robi w silniku
Najważniejsze zadanie to smarowanie. Olej tworzy cienki film między wałem korbowym a panewkami, między tłokiem a cylindrem i na wałku rozrządu. Ten film nie pozwala metalowi trzeć o metal. Gdy go zabraknie, choćby na chwilę przy zimnym rozruchu, części zużywają się szybciej. Na co dzień tego nie widać. Po latach wychodzi to jako stuki, spadek kompresji i rosnące ubytki oleju.
Olej także chłodzi. Odbiera ciepło z miejsc, do których nie dociera płyn chłodniczy, np. spod denek tłoków i z łożysk turbosprężarki. Wirnik turbiny kręci się z prędkością ponad 100 tys. obr./min, a jego łożyska smaruje i chłodzi ten sam olej co resztę silnika.
Do tego dochodzi sprzątanie. Dodatki myjące trzymają sadzę i drobiny metalu w zawiesinie. Dzięki temu trafiają one do filtra albo spływają przy wymianie, zamiast osiadać w kanałach olejowych. Olej chroni też metal przed korozją i pomaga uszczelnić pierścienie tłokowe.
Żeby to wszystko działało, olej musi mieć lepkość dobraną do silnika. Oznaczenie 5W-30 czyta się w dwóch częściach. Liczba przed literą W mówi, jak olej płynie na zimno: im mniejsza, tym szybciej dociera do łożysk w mroźny poranek. Liczba za nią opisuje lepkość w temperaturze pracy. Poza lepkością liczy się norma producenta auta, np. VW 504 00 albo MB 229.51, którą znajdziesz w książce serwisowej.
Dlaczego olej się zużywa
Olej nie zużywa się jak opona, tylko starzeje chemicznie. Wysoka temperatura i tlen powodują utlenianie, a dodatki odpowiedzialne za mycie i ochronę z każdym kilometrem się wyczerpują. Kolor niewiele tu mówi. W silniku benzynowym olej bywa jeszcze dość jasny, a już nie chroni tak, jak powinien. W dieslu z kolei czernieje po kilkuset kilometrach i akurat to jest normalne.
Najbardziej szkodzi mu jazda na krótkich odcinkach. Silnik nie zdąży się nagrzać, więc woda z kondensacji i niespalone paliwo zostają w oleju. Zimą pod korkiem wlewu potrafi wtedy zebrać się jasna, kremowa maź. Codzienne dojazdy po Policach i do Szczecina to dla oleju cięższe warunki niż długa jazda autostradą. Podobnie bywa w hybrydach, w których silnik spalinowy często się wyłącza i stygnie.
W dieslach z filtrem DPF dochodzi jeszcze jedno zjawisko. Podczas wypalania filtra sterownik wtryskuje dodatkowe paliwo, a jego część spływa po ściankach cylindrów do miski olejowej. Gdy wypalanie jest często przerywane, np. w mieście, oleju na bagnecie zaczyna przybywać. To nie powód do radości. Olej jest wtedy rozrzedzony paliwem i gorzej smaruje.
Kiedy wymieniać olej
Na pytanie, kiedy wymieniać olej, pierwszą odpowiedź daje książka serwisowa. Producenci stosujący serwis LongLife dopuszczają wymianę co 30 tys. km albo co 2 lata. Mechanicy są ostrożniejsi. W FAST Warsztat Samochodowy zalecamy wymianę co 10-15 tys. km lub raz w roku, a przy jeździe miejskiej i mocniejszych silnikach co 10 tys. km. Ogólniejsze zestawienie zaleceń mechaników znajdziesz w poradniku Auto Świata. W autach z LPG okres skraca się jeszcze o ok. jedną czwartą.
Kalendarz też się liczy. Olej trzeba wymieniać przynajmniej raz w roku, nawet jeśli auto przejeżdża tylko 5 tys. km, bo starzeje się także na postoju.
Między wymianami sprawdzaj poziom na bagnecie, np. przy co drugim tankowaniu i zawsze przed dłuższą trasą. Auto powinno stać na płaskim, a silnik kilka minut po wyłączeniu. Poziom ma być między znacznikami MIN i MAX.
Są też sygnały, przy których nie czekasz na termin. Czerwona kontrolka ciśnienia oleju oznacza, że trzeba od razu się zatrzymać i zgasić silnik. Do warsztatu przyjedź także wtedy, gdy olej pachnie paliwem, szybko go ubywa albo po zimnym rozruchu długo coś klekocze.
Właściwy olej to także niższe rachunki za paliwo. Według Departamentu Energii USA olej 10W-30 w silniku zaprojektowanym na 5W-30 podnosi zużycie paliwa o 1-2% (fueleconomy.gov). Przy 15 tys. km rocznie i spalaniu 7 l/100 km to ok. 10-20 litrów paliwa w skali roku.
Gdzie wymieniać olej w Policach
Przy każdej wymianie oleju zmienia się też filtr oleju. Świeży olej przepuszczany przez zapchany filtr szybko traci to, za co zapłaciłeś. Przy okazji dobrze jest obejrzeć podwozie pod kątem wycieków i wymienić uszczelkę korka spustowego, skoro auto i tak stoi na podnośniku.
Olej da się wymienić samemu, ale zostaje problem zużytego oleju. Nie wolno wylać go do kanalizacji ani wyrzucić do zwykłych śmieci. Grożą za to mandaty, nawet do 5 tys. zł. Zużyty olej trzeba oddać do PSZOK-u albo do warsztatu, który go przyjmie.
W FAST Warsztat Samochodowy przy ul. Tanowskiej 2C w Policach dobierzemy olej według specyfikacji z książki serwisowej i zutylizujemy stary. Robociznę liczymy według katalogu czasu pracy Autodata, więc cenę poznasz przed wizytą. Pracujemy od poniedziałku do piątku w godz. 9.00-17.00, telefon 500 84 88 35. Pełną listę napraw znajdziesz w zakresie usług.
Olej to tylko jeden z płynów, które starzeją się według kalendarza. O płynie hamulcowym, chłodniczym i oleju w skrzyni biegów piszemy we wpisie o tym, jak przeglądy okresowe przedłużają życie auta.
